निश्चित समाकलन $\int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \frac{\sin x+\cos x}{9+16 \sin 2 x} d x$ का मान ज्ञात कीजिए।

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(D) माना $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \frac{\sin x+\cos x}{9+16 \sin 2 x} d x$.
माना $t = \sin x - \cos x$. तब $dt = (\cos x + \sin x) dx$.
जब $x = 0$,तब $t = \sin 0 - \cos 0 = -1$. जब $x = \frac{\pi}{4}$,तब $t = \sin \frac{\pi}{4} - \cos \frac{\pi}{4} = 0$.
अब,$t^2 = (\sin x - \cos x)^2 = \sin^2 x + \cos^2 x - 2 \sin x \cos x = 1 - \sin 2x$.
अतः,$\sin 2x = 1 - t^2$.
इन मानों को समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = \int_{-1}^{0} \frac{dt}{9 + 16(1 - t^2)} = \int_{-1}^{0} \frac{dt}{9 + 16 - 16t^2} = \int_{-1}^{0} \frac{dt}{25 - 16t^2}$.
सूत्र $\int \frac{dx}{a^2 - x^2} = \frac{1}{2a} \ln \left| \frac{a+x}{a-x} \right| + C$ का उपयोग करने पर:
$I = \frac{1}{4} \int_{-1}^{0} \frac{dt}{5^2 - (4t)^2} = \frac{1}{4} \left[ \frac{1}{2(5)} \ln \left| \frac{5 + 4t}{5 - 4t} \right| \right]_{-1}^{0}$.
$I = \frac{1}{40} \left[ \ln \left| \frac{5+0}{5-0} \right| - \ln \left| \frac{5-4}{5+4} \right| \right] = \frac{1}{40} [ \ln(1) - \ln(1/9) ]$.
चूंकि $\ln(1) = 0$ और $-\ln(1/9) = \ln(9)$:
$I = \frac{1}{40} \ln(9) = \frac{1}{40} \ln(3^2) = \frac{2}{40} \ln(3) = \frac{1}{20} \ln(3)$.

Explore More

Similar Questions

यदि $\int_0^1 \frac{1}{\sqrt{3+x}+\sqrt{1+x}} d x=a+b \sqrt{2}+c \sqrt{3}$,जहाँ $a, b, c$ परिमेय संख्याएँ हैं,तो $2 a+3 b-4 c$ का मान ज्ञात कीजिए:

$\int_0^{1/2} \frac{dx}{\sqrt{1-x^{2n}}}$ का मान $(n \in N)$ है

$\int_0^\infty \frac{x^3 \, dx}{(x^2 + 4)^2} = $

Difficult
View Solution

समाकलन $\int_{1/4}^{3/4} \cos \left(2 \cot^{-1} \sqrt{\frac{1-x}{1+x}}\right) dx$ का मान ज्ञात कीजिए:

$\int_{1}^{5} (|x-3| + |1-x|) dx =$

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo